ชื่อสมุนไพร ถั่วฝักยาว
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น ถั่วนา, ถั่วค้าง (ภาคกลาง), ถั่วปี๋ (ภาคเหนือ)
ชื่อวิทยาศาสตร์ Vigna unguicalata subsp. Sesquipedalis(L.) Verdc.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Vigna sinesis subsp. Sesquipedalis L. koern., Vigna unguiculata L. Walp., Vigna
ชื่อสามัญ Yard long bean, Snake bean, Asparagus bean, String bean
วงศ์ Fabaceae

ถิ่นกำเนิดถั่วฝักยาว

มีรายงานการบันทึกของถั่วฝักยาวเอาไว้ว่า อยู่ในอินเดีย พม่า และทางตอนใต้ของจีน จากนั้นจึงได้มีการแพร่กระจายพันธุ์ไปในพื้นที่ต่างๆ ของทวีปเอเชีย และทวีปแอฟริกา สำหรับในประเทศไทยคาดกันว่าถั่วฝักยาว ถูกนำเข้ามาในประเทศไทยนานแล้ว เนื่องจากพบว่าเมื่อ พ.ศ.2416 มีบันทึกที่ปรากฎชื่อถั่วฝักยาวในหนังสืออักขราภิธานของหมอปรัดเลแล้ว กล่าวว่าถั่วฝักยาวเป็น ชื่อถั่วอย่างหนึ่ง ฝักมันยาวๆ นั้น และในปัจจุบันถั่วฝักยาวถือเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของไทยที่สามารถพบได้ทั่วทุกภาคของประเทศยังเป็นพืชที่ปลูกได้ตลอดทั้งปีอีกด้วย
 

          สำหรับประโยชน์หลักๆ ของถั่วฝักยาว คือ ใช้เป็นอาหารโดยส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์มากที่สุดของถั่วฝักยาว คือ ส่วนที่เป็นฝักอ่อน ซึ่งฝักอ่อนของถั่วฝักยาวมีลักษณะฉ่ำน้ำ ค่อนข้างกรอบ หวานมัน ไม่มีกลิ่นเหม็นเขียว จึงใช้เป็นผักสดได้ดี ใช้กินกับเครื่องจิ้มต่างๆ หรือ อาจเป็นเครื่องเคียงอาหารรสจัด เพราะจะช่วยลดความเข้มข้นของอาหารเหล่านั้นลงได้ นอกจากนี้ถั่วฝักยาวยังนิยมนำไปใช้ในการปรุงอาหารโดยตรงด้วย เช่น อาการจำพวกผัด หรือ แกงต่างๆ หรืออาจจะใช้แทนมะละกอในส้มตำ หั่นซอยตามขวางบางๆ ใส่ในทอดมันปลากราย หรือ กินกับขนมจันน้ำยาก็ได้
 

รูปแบบและขนาดวิธีใช้ถั่วฝักยาว

ใช้บำรุงไขมัน บำรุงกำลัง บำรุงม้าม บำรุงไต แก้กระหายน้ำ แก้อาเจียน แก้ปัสสาวะกะปิดกะปอย แก้บิด แก้ตกขาวในสตรี โดยใช้ฝักอ่อนมารับประทานสด ใช้แก้ท้องอืดท้องเฟ้อแน่นท้อง เนื่องจากรับประทานมากจนเกินไป โดยใช้ฝักสดมาคั้นเอาน้ำรับประทาน ใช้แก้อาการปัสสาวะขัด แก้โรคบิด แก้อาเจียน บำรุงม้ามและไต แก้กระหายโดยใช้เมล็ดแห้งมาต้มกับน้ำดื่ม ใช้แก้โรคหนองใน และปัสสาวะเป็นหนองโดยใช้ใบสดประมาณ 60-100 กรัมนำมาต้มกับน้ำดื่ม ใช้รักษาอาการปวดตามเอว ปวดบวมรักษาแผลที่เต้านม ด้วยการใช้เปลือกฝักประมาณ 100-150 กรัม นำมาต้มกินหรือนำมาตำพอกบริเวณที่ปวดได้ ใช้เป็นยาบำรุงไตโดยใช้ถั่วฝักยาว สด หรือ เมล็ดนำมาต้มกับน้ำผสมเกลือรับประทาน ใช้รักษาฝีเนื้อร้าย หนองในและช่วยทำให้เนื้อเยื่อเจริญเร็วขึ้น โดยใช้รากสดนำไปเผาแล้วนำมาบดให้ละเอียดผสมกับน้ำแล้วใช้ทาบริเวณที่เป็น

 

ลักษณะทั่วไปของถั่วฝักยาว

ถั่วฝักยาว จัดเป็นพืชเถาเลื้อย ลักษณะเลื้อยพันไม่มีมือเกาะลำตัน หรือ เถามีข้อปล้อง ที่เป็นตายอดที่สามารถพัฒนาเป็นใบ และกิ่งก้านและลำต้นหรือเถาจะม้วนพันยึดเกาะสิ่งต่างๆ ได้โดยมีลักษณะการเกี่ยวพันจะเป็นแบบทวนเข็มนาฬิกา
 

           ใบ เป็นใบประกอบซึ่งจะเป็นแบบฝ่ามือจะมีอยู่สามใบ เกิดสลับบนต้น หรือ กิ่ง ใบมีขนาดเล็กกลมรี รูปร่างของใบเป็นรูปไข่หรือรูปหอก มีขนาด 6-10 ซม. ใบมีสีเขียวถึงเขียวเข้ม ก้านใบยาว ที่โคนใบมีหูใบ 2 อัน

           ดอก ออกเป็นช่อกระจะแบบสมบูรณ์เพศ ตามซอกใบ หรือ มุมใบโดยในแต่ละช่อ 1-6 ดอก มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลา 1-3 ซม. ด้านล่างดอกมีกลีบเลี้ยงสีเขียว ส่วนกลีบดอกมีสีม่วงสีขาวหรือจะมีสีเหลืองอ่อนแล้วแต่สายพันธุ์

          ฝัก มีสีเขียวอ่อนหรือม่วงแดง มีลักษณะทรงกลมเรียวยาว มีความยาวประมาณ 20-80 ซม. ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ผิวขรุขระ มีร่องแบ่งสีเขียวเข้มตรงกลางผล 2 เส้น ตรงข้ามกัน ตลอดแนวความยาวของฝัก ด้านในมีเมล็ดตลอดความยาวเป็นช่องๆ เมล็ดมีรูปคล้ายไต มีหลายสีเช่นสีขาว สีน้ำตาลแดงและสีสลับน้ำตาล-ขาว ดำ-ขาว และแดง-ขาว