ชื่อสมุนไพร ยี่หร่า
ชื่ออื่นๆชื่อท้องถิ่น กระเพราญวน, กระเพราควาย, โหระพาช้าง (ภาคกลาง), จันทร์น้อย, จันทร์หอม, จันทร์หมาวอด, จันทร์ขี้ไก่, จันทร์เนียม (ภาคเหนือ), หร่า, รา (ภาคใต้)
ชื่อวิทยาศาสตร์ Ocimum gratissimum Linn. 
ชื่อสามัญ Tree basil, Clove basil, Wild basil, Shrubby basil, Indian Tree Basil, African basil
วงศ์ LAMIACEAE
 

ถิ่นกำเนิดยี่หร่า

ยี่หร่า เป็นพืชในสกุลเดียวกับ กระเพรา (ocimum) มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ประเทศอินเดีย, บังคลาเทศ, ศรีลังกา, พม่า, ไทย, ลาว, มาเลเซีย เป็นต้น ในปัจจุบันจัดเป็นพืชสมุนไพรที่พบได้อย่างแพร่หลายในบริเวณพื้นที่เขตร้อน และเขตอบอุ่นทั่วโลก สำหรับในประเทศไทยสามารถพบได้ทั่วทุกภาคของประเทศโดยเฉพาะในเขตภาคเหนือ และภาคใต้ของประเทศมักจะพบได้มากเนื่องจากนิยมนำไปเป็นส่วนประกอบในการทำอาหารต่างๆ

           ใบยี่หร่า นิยมใช้เป็นเครื่องปรุง หรือ เป็นส่วนประกอบในอาหารหลายชนิด อาหารไทยบางชนิดนิยมใช้ยี่หร่าในการช่วยปรุงแต่งกลิ่นอาหาร ด้วยการใช้เมล็ดคั่วมาโขลกผสมกับเครื่องแกง ส่วนเมล็ดของยี่หร่า นิยมนำมาช่วยในการถนอมอาหารประเภทเนื้อสัตว์ ด้วยการนำมาป่น หรือ ตำผสมในเนื้อสัตว์เวลาหมัก ซึ่งจึงช่วยป้องกันอาหารไม่ให้เกิดการบูดเน่าเสียเร็วขึ้น และยังช่วยป้องกันกลิ่นเหม็นอับของเนื้อสัตว์เวลาหมักก่อนนำไปตากแห้งอีกด้วย

รูปแบบและขนาดวิธีใช้

ช่วยในการทำงานของระบบย่อยอาหาร หรือ แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ ปวดท้อง ท้องเสีย ให้ใช้รากแห้ง หรือ ต้นแห้งนำมาต้มกับน้ำใช้ดื่ม วันละ 3 เวลา หรือ จะใช้ใบยี่หร่า แห้งชงเป็นชาดื่มก็ได้ ช่วยบำรุงธาตุ ช่วยขับเหงื่อ ลดอาการปวดประจำเดือน แก้อาเจียน ขับลม ขับน้ำนม ให้ใช้ใบแห้งนำมาต้ม หรือ ชงบา กับน้ำร้อนแล้วใช้รับประทาน เช้า-เย็น หรือ อาจนำใบสดมาใช้เป็นส่วนประกอบในการทำอาหารรับประทานก็ได้เช่นกัน ช่วยฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ ด้วยการใช้ผลแห้งประมาณ 3-5 กรัม นำมาชงกับน้ำเดือดประมาณ 1 ลิตร ทิ้งไว้สักระยะแล้วจึงนำมาดื่มวันละ 3-4 ถ้วยตวง

ลักษณะทั่วไปของยี่หร่า

ยี่หร่าจัดเป็นพืชล้มลุกมีลักษณะ เป็นไม้พุ่มเตี้ย มีความสูงประมาณ 0.5-1 เมตร ลำต้นกลมมีสีน้ำตาลแก่ มักจะแตกกิ่งก้านสาขามากแต่ กิ่งก้านจะไม่ใหญ่ ใบเป็นใบเดี่ยวออกตรงข้ามกันเป็นคู่ๆ ลักษณะของเป็นรูปกลมรี โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย ใบสีเขียวสด ผิวด้านบนมีสีสดกว่าด้านล่าง ผิวใบสากมือ มีขนสีขาวๆ เล็กปกคลุม ใบยี่หร่า มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ดอก ออกดอกเป็นช่อคล้ายๆ ฉัตรที่บริเวณปลายยอด ช่อดอกนั้นจัดเป็นแบบ Spike-like raceme ดอกจะบานจากล่างไปหาปลายช่อ โดยแต่ละช่อจะประกอบไปด้วยดอกย่อยขนาดเล็กสีขาว หรือ สีม่วง ประมาณ 50-100 ดอก ผล มีลักษณะเป็นรูปกลมรี แต่ละผลมีขนาดประมาณ 1 มิลลิเมตร เมื่อยังอ่อนจะเป็นสีเขียว แต่พอแก่แล้วจะกลายเป็นสีดำ หรือ สีน้ำตาลอ่อน ภายในผลมีเมล็ดสีดำ หรือ น้ำตาลขนาดเล็กจำนวนมาก